İsimler

Baybars İsminin Anlamı ve Kökeni: Bay ve Bars

Baybars isminin anlamı bay ve bars sözcüklerine dayanır. Divanü Lügati't-Türk maddeleri, kök çözümlemesi ve güncel kullanım verisi bu künyede toplandı.

Bayındır

Bayındır, Dede Korkut Kitabı'nda Oğuz'un başındaki hanın adıdır; beyler onun otağında toplanır, anlatılar çoğu zaman onun düzenlediği toylarla başlar. Aynı ad, Oğuz boylarından birinin de adıdır , kitapta kişi adı, boy teşkilatında boy adıdır.

Berk

Berk, eski Türkçede sert, sağlam ve dayanıklı demektir. Kelime Divanü Lugati't-Türk'te madde olarak yer alır ve Kutadgu Bilig ile Dede Korkut'ta da geçer. Bir kişi adı olarak tarihi metinlerde kayıtlı değildir; bugün ad olarak kullanılmaktadır.

Berke Han: kaynak durumu kaydı

Berke Han adı için kaynak durumu kaydı: kaynak defterimizde sayfa atıflı Altın Orda kaynağı yok. Neyin doğrulanabildiği ve neyin yazılmadığı açıkça listelendi.

Bilge

Bilge, Orhun yazıtlarında kağan adının ilk ögesi olarak geçen addır; kelime olarak 'bilgili, akıl danışılan kişi' demektir. Yazıtları diktiren kağan kendini Türk Bilge Kağan diye tanıtır. Ad hem bir unvan sıfatı hem de kişi adı ögesi olarak kullanılmıştır.

Bogu İsmi Anlamı: Orhun Yazıtlarında Bögü Kağan

Bogu ismi anlamı için kaynak durumu: Bögü adı Orhun yazıtlarının Ergin nesrinde iki yerde geçer; kökü ve anlamı taranan kaynaklarda henüz doğrulanamadı.

Bora ismi anlamı: kaynaklarımızdaki durum

Bora ismi anlamı için Orhun ve Dede Korkut ad taramalarında kayıt bulunamadı. Mitolojik bağ iddiaları ve bu sayfanın neye dayandığı burada açıklanıyor.

Böri ismi anlamı ve kaynak durumu

Böri adının kurt anlamı araştırma notunda geçiyor; Orhun, Dede Korkut ve sözlük kaydı doğrulanmadı. Bu sayfa kaynak durumunu ve ilgili maddeleri gösteriyor.

Bumin

Bumin, Orhun yazıtlarında Göktürk devletinin kurucusu olarak anılan kağanın adıdır. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları anlatıya bu adla başlar: ecdadım Bumin Kağan ve İstemi Kağan tahta oturmuş. Ad, kardeşi İstemi ile birlikte anılır.

Dirse

Dirse, Dede Korkut Kitabı'nın ilk boyunda geçen Oğuz beyinin adıdır. Boy, uzun süre çocuğu olmayan Dirse Han'ın oğlu Boğaç'ın doğuşu ve babasıyla arasına giren iftirayla kurulur. Ad, kitabın açılış anlatısına bağlıdır.

Doruk

Doruk, zirve ve en yüksek nokta demektir. Kelimenin bu anlamla belgelendiği en eski metin olarak Kıpçak sahasından Codex Cumanicus gösterilir; bu kayıt bizim kaynaklarımızda doğrulanamamıştır. Bir kişi adı olarak kullanımı tarihi değil, Cumhuriyet dönemine ait yeni bir olgudur.

İstemi

İstemi, Orhun yazıtlarında Bumin Kağan ile birlikte anılan kağanın adıdır. Yazıt anlatısında devletin kuruluşu bu iki adla başlar. Neşrin tanıtımına göre İstemi, Bumin'in kardeşidir ve devletin batı kanadını yönetmiştir.

Kutlug Kağan ismi anlamı ve İltiriş adıyla ilişkisi

Kutlug adı Ergin'in Orhun Abideleri girişinde İltiriş Kağan'ın ikinci adı olarak geçer. Künye, anlam ve kök için kaynakta neyin doğrulanabildiğini gösterir.

Kül

Kül, Orhun yazıtlarında Kül Tigin adının ilk ögesi olarak geçen addır. Kül Tigin, Bilge Kağan'ın kardeşi ve ordu komutanıdır; adına dikilen yazıt Türk dilinin en eski uzun metinlerindendir. Adın ilk ögesinin okunuşu yayınlar arasında farklılık gösterir.

Segrek

Segrek, Dede Korkut Kitabı'nda kendi adını taşıyan boyun kahramanıdır. Anlatı, esir düşen ağabeyi Egrek'i kurtarmaya giden kardeşin seferini konu alır. Ad, kitapta kardeşiyle birlikte ve ona kafiyeli bir çift olarak geçer.

Tonyukuk

Tonyukuk, Göktürk devletinin ikinci döneminde devlet adamlığı yapmış kişinin adıdır ve kendi adına dikilmiş bir yazıtı vardır. Yazıtta Bilge Tonyukuk olarak anılır. Ad, Orhun yazıtları dışında bir metinde geçmez.

Turali ismi: eski Türkçe kök ve kaynak durumu

Turali ismi Dede Korkut Kitabı'nda Kan Turali obeğinde geçer. Eski Türkçe kök çözümlemesi için kaynaklarda neyin bulunduğunu, neyin bulunamadığını ayırıyoruz.

Uraz

Uraz, talih ve baht anlamında kullanılan addır. Sözcüğün bu anlamla izlenebildiği en eski katman, Orta Türkçe döneminin Kıpçak sahasıdır; Uras, Oraz ve Iraz biçimleriyle de söylenir. Bu künyenin kaynakları henüz birincil metinden doğrulanmamıştır.

Uruz

Uruz, Dede Korkut Kitabı'nda Salur Kazan'ın oğlunun adıdır. Kitabın iki boyu doğrudan onun adını taşır: birinde Uruz esir düşer, ötekinde esir düşen babasını kurtarır. Ad, Oğuz beylerinin oğullarına verilen adlar arasında en çok geçenlerdendir.

Yigenek

Yigenek, Dede Korkut Kitabı'nda bir boyun adını taşıyan Oğuz yiğidinin adıdır. Boy, uzun yıllar esir kalan babası Kazılık Koca'yı kurtarmak icin sefere çıkan oğlun anlatısıdır.