kişi adıDoğrulanmadı

Bora ismi anlamı: kaynaklarımızdaki durum

Bora ismi anlamı için Orhun ve Dede Korkut ad taramalarında kayıt bulunamadı. Mitolojik bağ iddiaları ve bu sayfanın neye dayandığı burada açıklanıyor.

Bora adının kaynak durumu

Bora, Türk mitolojisi anlatımlarıyla ilişkilendirilen, taradığımız kaynaklarda karşılığı bulunamayan bir addır. Bu sayfa bir ad maddesi gibi okunmamalı, bir kaynak durumu kaydı gibi okunmalı. Okurun sorduğu soruya, yani Bora isminin anlamına, elimizdeki kaynaklarla verilebilecek dürüst cevap şu: anlamı ve kökeni için doğrulanmış bir satırımız yok.

Ad maddelerimiz iki Katman 1 metne dayanır. Biri Orhun yazıtlarının Muharrem Ergin neşri, öbürü Dede Korkut Kitabı’nın Ergin neşridir. Bu iki metin için özel ad frekansı makineyle sayıldı ve her adın hangi cümlede geçtiği kanıt paketine yazıldı. Bora bu paketlerde yer almıyor[1][2]. Bu, adın metinlerde hiç geçmediğini kanıtlamaz. Yalnızca bizim kanıt paketimizde karşılığı olmadığını söyler. Orhun metnini elle tarayıp Bora, Boran ya da Bura biçimlerini aramak henüz yapılmadı, bu yüzden bir tarama sonucu da bildirmiyoruz.

Siteye ad alma kuralı da buna bağlı: listede olmayan ad künyeye alınmaz, yeni bir ad eklemek için önce bu iki metinden birinde özel ad olarak geçtiğinin gösterilmesi gerekir. Bora bu eşiği henüz geçmedi.

Dolaşan anlatı ve kaynağı

İsim sitelerinde Bora, çoğunlukla rüzgarla ya da fırtınayla ilgili bir mitolojik varlığa bağlanır. Bu bağ bazen bir rüzgar tanrısı, bazen bir fırtına ruhu olarak anlatılır. Bu anlatının kaynağı gösterilemedi. Elimizdeki hiçbir kullanılabilir eserin tanımı, Bora’yı bir figür ya da kavram olarak anmıyor. Bu yüzden rüzgar tanrısı, fırtına ruhu ya da Tengri’nin bir yönü gibi ifadeleri olgu olarak yazmıyoruz.

Bu anlatı gerçekse bile sitede yeri, kaynağına bağlı olduğu ölçüdedir. Kaynağı gösterilemeyen bir iddia, doğru çıksa da burada yayımlanmaz. Dayanaksız kaydı bunu açıkça belirtmek için var: okur arama sonucunda gördüğü iddianın bizde karşılığının olmadığını bilir ve başka bir sayfaya geçmeden önce neyi aradığını netleştirebilir.

Mitoloji tarafında yapılabilecek elle tarama da henüz tamamlanmadı. İbrahim Dilek’in Türk Mitoloji Sözlüğü ile Roux’nun iki eserinde bora maddesinin ve rüzgar, fırtına maddelerinin aranması planlı bir iştir. Bu arama yapılmadan Bora için mitolojik bir cümle kurmuyoruz.

Sözcük ile ad ayrı iki iddiadır

Bora için iki ayrı soru sormak gerekir. Birincisi, bora diye bir sözcüğün Türkçede ne anlama geldiği ve hangi kökten geldiği. İkincisi, bu sözcüğün ne zaman ve hangi metinde özel ad olarak kullanıldığı. İkinci soru birincinin cevabından çıkmaz. Bir sözcüğün sözlükte kayıtlı olması, adın tarihi bir metinde geçtiğini göstermez.

Köken konusunda da elimizde bir satır yok. Sözcüğün Eski Türkçe bir kökten gelip gelmediği ya da başka bir dilden alınıp alınmadığı doğrulanmadı. Divanü Lugati’t-Türk’te ve Clauson’un sözlüğünde bu sözcüğün maddesi olup olmadığı da teyit edilmedi. Clauson için önce Koçoğlu’nun söz dizininde sayfa bulunur, sonra o sayfanın görüntüsü elle okunur. Clauson’un elimizdeki metni bozuk olduğundan biçim atfı verilemiyor. Bu adımlar yapılmadığı için kök alanına kökeni tartışmalı yazıyoruz. Tartışmanın nedeni, kaynak satırı gösterilememesidir.

Eski yazıdaki karşılık da aynı sınırı taşır. Sayfadaki Orhun harfli yazım, harf karşılıklarıyla yapılmış modern bir yazıçevrimdir. Yazıtlarda fiili bir yazımı bulunduğu iddiası taşımaz.

Bugünkü kullanım

Bugünkü kullanım için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 2018-2025 arası en çok verilen bebek isimleri listesi kullanılabilir. Çıktı yılda yalnızca ilk 30 adı veriyor ve Bora’nın bu listede yer alıp almadığı doğrulanmadı. Bu yüzden yaygınlık, sıra ya da yıl sayısı yazmıyoruz[3]. Listede çıkarsa bu bölüm, kurum adı ve erişim tarihiyle birlikte sayıyla doldurulur.

Bu kayıt neyin yerine geçer

Bu sayfa, Bora ile ilgili merak edilen bir şeyi cevaplamak yerine cevaplanamayanı sınırlandırır. Bunun üç sonucu var:

Anlam, köken ve ilk kayıt alanları doğrulanana kadar boş ya da tartışmalı kalır.
Mitolojik bağ, bir kaynak gösterilene kadar yazılmaz.
Kayıt, ad Orhun ya da Dede Korkut metninde özel ad olarak gösterildiğinde ad künyesine dönüştürülür.

Sözcük ile adın ayrı ele alındığı bir örnek görmek isterseniz Bilge künyesi bu ayrımı gösteriyor. Kök çözümlemesinin dürüst biçimde tartışmalı bırakıldığı bir ad için Berk künyesine bakabilirsiniz.

İlgili maddeler

Tüm ad künyeleri isimler sayfasında listeleniyor. Bora için Orhun yazıtlarında ya da Dede Korkut’ta geçtiği sayfayı biliyorsanız, kaynağın künyesiyle birlikte hakkında sayfasındaki iletişim yoluyla bize iletin.