Mitoloji

Ak Ana: Kaynaklarımızda Karşılığı Bulunamayan Bir Ad

Ak Ana, Türk yaratılış anlatılarında anılan ama kaynak manifestimizde karşılığı gösterilemeyen bir addir. Ülgen bağı için kaynak durumu kaydı ve yakın maddeler.

Asena

Asena ismi anlamı ve Türk mitolojisindeki kökeni. Çin kaynaklarında yer alan dişi kurt türeyiş efsanesi, bozkurt sembolünün işlevi ve etimolojisi.

Ay Tengri: Altay Kozmolojisinde Gece Göğü Figürü

Ay Tengri, Altay kozmolojisinde Kün Tengri'nin karşıtı sayılan ay figürüdür; gece göğü, yön bulma ve Umay ile yapısal benzerliği kaynaklarla ele alınır.

Ayısıt

Ayısıt, Altay ve özellikle Yakut (Saha) sahasında doğumu, çocukları ve hayvan yavrularını koruyan dişil ruhtur. Derlemelerde doğum sırasında lohusaya yardım eden ve çocuğa can getiren bir varlık olarak anlatılır. İşlev bakımından Türk mitolojisindeki Umay ile aynı yerde durur; kaynaklar ikisini çoğu zaman birbirinin karşılığı olarak değerlendirir.

Ayizit - Türk Mitolojisinde Doğum ve Şefkat Tanrıçası

Yakut ve Altay inançlarında doğum ve lohusaları koruyan Ayizit kültü, Umay ile karşılaştırmalı yorumlar ve mitolojik işlevleri.

Bayülgen: kaynak durumu kaydı

Bayülgen, Altay sahası mitolojisiyle anılan bir ad. Rüzgar ve fırtına tanrısı niteliğini kaynakla doğrulayamadık; bu kayıt neyin bekletildiğini gösterir.

Erlik Han: Altay Kozmolojisinde Yeraltı Tanrısı

Altay kozmolojisinde yeraltı dünyasının efendisi olan Erlik Han'ın mitolojik rolünü, Ülgen ile olan kozmik dengesini ve şaman ritüellerini inceleyin.

Gök Tengri: kaynaklarda geçtiği yerler

Gök Tengri kavramı Orhun yazıtlarının Ergin çevirisinde ve Dede Korkut Kitabı'nda hangi cümlelerde geçer, hangi sorular kaynaksız kalır? Kaynaklı bir döküm.

Hayat ağacı

Hayat ağacı, Türk mitolojisinde yeraltını, yeryüzünü ve göğü tek bir eksende birleştiren dünya ağacıdır. Kökleri yeraltına iner, tepesi göğün katlarını deler; Ögel'e göre göğün direği, yani Kutup yıldızını (Demir Kazık) tutan demir ağaç ile aynı motiftir. Altay-Yakut şaman derlemelerinde göğe çıkışın da, doğumun da yolu bu ağaçtan geçer.

Kam Davulu: Ayin Aracı ve Kaynaklardaki Yeri

Kam davulunun kaynaklardaki yeri: İnan'a göre ayin aracı, Altay ve Yakut sahası terimleri, Roux'nun evren modeli yorumu ve dayanaksız savlar. Atıflı künye.

Kam Nedir? Altay ve Sibirya İnançlarında Kamlık

Kam nedir? Altay ve Sibirya inanışlarında kamlığın ritüel liderliği, şifa uygulamaları, esrime tekniği ve ruhlar dünyasıyla aracılık rolünü açıklar.

Kayra Han: Altay Kozmogonisinin Uzak Tanrısı

Altay kozmogonisinde göğün 17. katında düşünülen Kayra Han'ın Radloff kayıtları, Ülgen ayrımı ve Kara Han karışıklığı üzerinden incelendiği ansiklopedik künye.

Kızagan Han: Altay Savaş ve Gök Gürültüsü Tanrısı

Kızagan Han’ın Altay mitolojisindeki savaş ve gök gürültüsüyle ilişkisi, panteondaki yeri ve popüler anlatılardaki tartışmalı yönleri.

Kut

Kut, Türk kültüründe Tanrı'nın verdiği talih, bereket ve hayat gucudur. Kaşgarlı'nın 11. yuzyıl sozlugunde baht ve saygınlık anlamıyla gecer, aynı yuzyılda Kutadgu Bilig onu törenin karşısına koyup gelip gidici bir güç diye tarif eder; araştırmacılar ise onu hem hukumdarın meşruiyeti hem de insandaki bir tur ruh olarak yorumlar.

Od Ana: Kaynak Durumu Kaydı

Od Ana adı, kaynak defterimizdeki eserlerde gösterilemedi. Bu kaynak durumu kaydı neyin doğrulanamadığını ve aramanın hangi eserlerden başlayacağını yazar.

Ongun: Altay Şamanizminde Koruyucu Ruh Temsili

Ongun, Altay-Sibirya şamanizminde bir ruhun ya da atanın maddi temsilidir; kam ritüelinde aracı nesne olarak gök ile yer arasında konumlanır, tanrı değildir.

Ötüken: Türk Devlet Felsefesinde Kutsal Merkez

Bu yazıda Ötüken, Türk devlet felsefesinde ve Yer-Su inancında kutsal merkez olarak ele alınıyor; Orhun yazıtlarındaki kağanlık odağı ve simgesel boyutu açıklanıyor.

Suvla Han ve Türk Mitolojisinde Su Kültünün Gerçekliği

Suvla Han isminin Türk mitolojisindeki asılsız yerini ve Orhun yazıtları ile şamanist gelenekteki gerçek yer-sub ve su iyesi inançlarını inceleyin.

Töre

Töre, Türk kültüründe toplumu ayakta tutan yazısız yasa ve düzendir. Göktürk yazıtlarında kağanın kurduğu 'il ve törü' ikilisinin yarısı, Kaşgarlı'nın 11. yuzyıl sozlugunde ise 'töre, gelenek' olarak geçer; 'ülke terk edilir ama töre terk edilmez' denir.

Türk Boylarında Ata Kültü ve Kağan Soyu

Türk boy sisteminde soy zinciri, baba adı kalıbı ve kağan soyunun göğe bağlanma pratiği; Dede Korkut, Orhun yazıtları ve Göktürk türeyişinden kaynaklı okuma.

Türk Mitolojisinde Kozmik Eksen: Gök, Orta Dünya, Yeraltı

Türk mitolojisinde kozmos gök, orta dünya ve yeraltı olmak üzere üç katmanlı dikey eksende kurulur; Ülgen, Umay, Erlik ve Ötüken bu eksende nasıl konumlanır?

Umay

Umay, Türk ve Altay mitolojisinde çocukları, doğumu ve lohusayı koruyan dişil ruhtur. Adı 8. yüzyıl Orhun yazıtlarında geçer ve günümüze kadar kişi adı olarak yaşamayı sürdürmüştür.

Ülgen: Kaynaklarımızdaki Durumu

Ülgen adı Altay mitolojisi anlatımlarında geçer, ancak taradığımız kaynaklarda karşılığı bulunamadı. Kaynak durumu kaydı ve doğrulanamayan iddiaların sınırı.

Yada Taşı

Yada taşı, eski Türk inancında yağmur, kar, dolu yağdırdığına ve fırtına çıkardığına inanılan sihirli taştır. En erken kaydı Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lugati't-Türk'ünde 'yat' maddesidir; Kaşgarlı bu taşla yapılan yağmur törenine Yağma ülkesinde bizzat tanık olduğunu yazar. Taşı kullanan kişiye yadacı denir. Yakutçada sata, Altaycada cada, Kıpçak lehçelerinde cay biçiminde geçer.