Varlıklar

Alkarısı

Alkarısı, lohusayı ve yeni doğan çocuğu bastığına inanılan kötü ruhtur; albastı adıyla da bilinir. Türk halk inancında geniş bir coğrafyada derlenmiştir; doğum sırasında lohusaya musallat olur, ondan tüfek sesi, demir ve ocaklı kişiler korur diye anlatılır.

Bars: Türk mitolojisinde leopar ve kaynakları

Bars, Türkçede leopar anlamına gelen yırtıcı kedidir. Divanü Lugati't-Türk, Ögel ve Dilek'e göre barsın hayvan olarak adı ve sembol olarak yeri.

Bozkurt: Aşina ve Ergenekon'da Kurt Motifi

Bozkurt, Türk mitolojisinde Aşina'nın dişi kurt türeyiş anlatısı ile Ergenekon'daki rehber kurt motifinin ortak adıdır; ikisi ayrı kaynağa ve role dayanır.

Börübars: Kaynağı Belirsiz Bir Karma Yaratık Adı

Börübars adı Türk mitolojisinde kurt-ayı karışımı bir yaratık olarak anılır; ancak bu bileşik adı doğrulayan birincil bir kaynak kayıtlarda henüz bulunamadı.

Karakura: Türk Halk İnanışlarında Gece İblisi

Türk halk inanışlarında karabasan ve kabus ruhu olarak bilinen Karakura'nın Alkarısı ile ilişkisi, bölgesel varyantları ve korunma yöntemleri.

Konrul

Konrul, kaynaklarda 'Kongrıl' biçiminde geçen efsanevi bir Türk kuşudur. Tarihçi Reşideddin, Moğolların Toğrıl kuşuna karşılık Türklerin efsanevi kuşunun adının Kongrıl olduğunu kaydeder ve bu kuşu Önasya'nın Anka kuşuna benzetir. Kaynaklardaki iz bu tek kayıtla sınırlıdır; bugün adın çevresinde dolaşan geniş 'küllerinden doğan kuş' anlatısının dayanağı yoktur.

Simurg

Simurg, İran mitolojisinin büyük efsanevi kuşudur; Türk anlatısına İran üzerinden girmiş, Arapçadaki Anka ile birleşerek halk dilinde Zümrüdüanka adını almıştır. Ögel'e göre Türklerin kendi geleneğindeki karşılığı, kartalı temsil eden Kara-kuş (Alp Kara Kuş) ile Reşideddin'in kaydettiği Kongrıl kuşudur. Halk arasında Simurg'a mal edilen 'küllerinden yeniden doğma' motifi ise aslında Yunan Phoenix'ine aittir; kaynaklar bunu Simurg'a bağlamaz.

Su İyesi

Su İyesi, Türk halk inancında ırmak, göl, pınar ve denizlerin koruyucu ruhu, yani suyun sahibidir. Altay, Hakas, Teleüt gibi toplulukların inanışında su iyeleri dişi ya da erkek olarak düşünülür; kimi zaman kızıl saçlı bir varlık, kimi zaman bir yılan biçiminde görünür. İnsan suya saçı saçarak ya da kurban (sug tayıg) sunarak su iyesini gücendirmemeye çalışır.

Tepegöz

Tepegöz, Dede Korkut Kitabı'nda geçen tek gözlü, insan yiyen devdir. Bir peri ile çobanın oğlu olarak Oğuz içinde büyür, silaha geçmez bir yüzükle yenilmez olur ve sonunda yiğit Basat tarafından tek gözünden alt edilir.

Tulpar

Tulpar, Türk destan geleneğinde yiğidin kahramanlık atına verilen bir addır. Elimizdeki kayıtta, Ögel'in aktardığı bir destan koşuğunda 'tulpar boz aygır' diye geçer. Bugün Kazak ve Kırgız folklorunda kanatlı mitik at olarak bilinir, ama bu genişlemiş biçim tarihi asıl metinlere dayandırılamıyor.

Türk Mitolojisinde Geyik: Kozmik Rehber ve Ata

Türk mitolojisinde geyik, sığın ve maral motiflerinin kozmik, şamanik, soy türeyişi ve av tabusu bağlamındaki rollerini kaynaklarla inceler.