Dirse
Dirse, Dede Korkut Kitabı'nın ilk boyunda geçen Oğuz beyinin adıdır. Boy, uzun süre çocuğu olmayan Dirse Han'ın oğlu Boğaç'ın doğuşu ve babasıyla arasına giren iftirayla kurulur. Ad, kitabın açılış anlatısına bağlıdır.
Adın kaydı
Dirse, Dede Korkut Kitabı’nın açılış boyunda geçer. Boyun adı Dirse Han Oğlu Boğaç Han’dır; metin Dirse Han’ı, oğlu kızı olmayan bir bey olarak tanıtıp anlatıyı oradan kurar.[1]
Adın kitaptaki yeri özeldir: okur Dede Korkut Kitabı’nı açtığında karşılaştığı ilk bey adlarından biridir.
Kök ve anlam
Bu künye adın kökü ve anlamı icin iddia taşımıyor. Ad, taranan eski Türkçe sözlüklerinde karşılık bulmuyor; kaydı Dede Korkut metnine dayanır, kökeni açık değildir.
Ad ve unvan
Metinde ad çoğu yerde Dirse Han biçiminde geçer. Han burada unvandır, adın parçası değildir , tıpkı Bayındır Han ve Kazan Han’da olduğu gibi. Adı unvanıyla birlikte tek bir ad sayarsak, kitaptaki bey adlarının hepsini yanlış okumuş oluruz.
Eski yazıyla yazımı
Sayfanın sağındaki kartta adın Orhun yazısıyla yazımı duruyor. Bu yazım harf karşılıklarıyla yapılmış bir çevrimdir, yazıttaki yazımın tıpkıbasımı değildir. İki sebeple: Orhun yazısında ünlüler çoğu zaman yazılmaz, burada okunabilirlik icin yazıldı; ayrıca ünsüzlerin kalın ve ince çiftleri kelimenin ünlü sırasına göre seçildi. Yazıttaki fiili harf dizisi icin tıpkıbasım karşılaştırması gerekir, o yapılmadan bu kart “yazıtta böyle yazıyor” demez.