Bumin
Bumin, Orhun yazıtlarında Göktürk devletinin kurucusu olarak anılan kağanın adıdır. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları anlatıya bu adla başlar: ecdadım Bumin Kağan ve İstemi Kağan tahta oturmuş. Ad, kardeşi İstemi ile birlikte anılır.
Adın kaydı
Bumin, yazıt anlatısının başladığı addır. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları, dünyanın ve insanın yaratılışını anlattıktan sonra doğrudan bu ada geçer: insan oğlunun üzerine ecdadım Bumin Kağan ve İstemi Kağan oturmuş.[1] Yani ad, hanedanın kendi soy anlatısında başlangıç noktasıdır.
Ergin’in neşrindeki tanıtıma göre Bumin Kağan 552 yılında Avar idaresine son vererek Göktürk hanedanı dönemini açmıştır.[2] Yazıt metni bu tarihi vermez; tarih, yazıtın dışındaki tarih bilgisinden gelir. İkisini ayrı tutmak gerekir: yazıt adı ve sırayı verir, tarihi vermez.
Kök ve anlam
Bu künye adın kökü icin iddia taşımıyor. Ad, taranan sözlüklerde bir kelime maddesi olarak karşılık bulmuyor; yayınlarda ileri sürülen çözümlemeler birbirini desteklemiyor. Adın kaydı sağlam, kökeni açık değildir.
Karıştırılmaması gereken
Bumin ile İstemi aynı satırda geçtiği icin zaman zaman tek bir kişinin iki adı gibi sunulur. Yazıt bunu açıkça ayırır: iki ayrı kağandır ve neşrin tanıtımına göre İstemi, Bumin’in kardeşidir.[2]
Eski yazıyla yazımı
Sayfanın sağındaki kartta adın Orhun yazısıyla yazımı duruyor. Bu yazım harf karşılıklarıyla yapılmış bir çevrimdir, yazıttaki yazımın tıpkıbasımı değildir. İki sebeple: Orhun yazısında ünlüler çoğu zaman yazılmaz, burada okunabilirlik icin yazıldı; ayrıca ünsüzlerin kalın ve ince çiftleri kelimenin ünlü sırasına göre seçildi. Yazıttaki fiili harf dizisi icin tıpkıbasım karşılaştırması gerekir, o yapılmadan bu kart “yazıtta böyle yazıyor” demez.