Uruz
Uruz, Dede Korkut Kitabı'nda Salur Kazan'ın oğlunun adıdır. Kitabın iki boyu doğrudan onun adını taşır: birinde Uruz esir düşer, ötekinde esir düşen babasını kurtarır. Ad, Oğuz beylerinin oğullarına verilen adlar arasında en çok geçenlerdendir.
Adın kaydı
Uruz, Dede Korkut Kitabı’nda Salur Kazan’ın oğludur ve kitabın iki boyu onun adını taşır. Birinde Uruz esir düşer[1], ötekinde roller tersine döner: bu kez esir düşen babasıdır ve onu kurtaran Uruz olur.[2]
Bir adın kitapta iki ayrı boya başlık olması, o adın anlatı içindeki ağırlığını gösterir. Uruz, Oğuz beylerinin oğulları arasında en çok anılan adlardandır.
Kök ve anlam
Bu künye adın kökü icin bir iddia taşımıyor. Ad, taranan eski Türkçe sözlüklerinde bir kelime maddesi olarak karşılık bulmuyor. Ada anlam yakıştıran modern ad listeleri vardır, ama bu sitenin ölçüsü şudur: bir anlam ancak kaynakta karşılığı gösterilebiliyorsa yazılır.
Karıştırılmaması gereken
Uruz ile Aruz aynı ad değildir. Dede Korkut Kitabı’nda Aruz ayrı bir kişidir ve iki adı birbirine karıştırmak, kitaptaki akrabalık ilişkilerini de bozar. Yazımlarının benzemesi, ortak bir kökten geldiklerini göstermez.
Üçüncü bir ad daha bu üçlüye karışır: Kıpçak sahasında talih anlamıyla kayıtlı olan Uraz. Uruz’un o adla aynı kökten geldiği yönünde bir görüş vardır; bu künye o görüşü aktarır ama benimsemez, çünkü Uruz’un kökü icin elimizde doğrulanmış bir dayanak yok.
Eski yazıyla yazımı
Sayfanın sağındaki kartta adın Orhun yazısıyla yazımı duruyor. Bu yazım harf karşılıklarıyla yapılmış bir çevrimdir, yazıttaki yazımın tıpkıbasımı değildir. İki sebeple: Orhun yazısında ünlüler çoğu zaman yazılmaz, burada okunabilirlik icin yazıldı; ayrıca ünsüzlerin kalın ve ince çiftleri kelimenin ünlü sırasına göre seçildi. Yazıttaki fiili harf dizisi icin tıpkıbasım karşılaştırması gerekir, o yapılmadan bu kart “yazıtta böyle yazıyor” demez.